Mụn trứng cá là vấn đề da liễu phổ biến, ảnh hưởng đến vẻ ngoài và tâm lý của nhiều người. Hiểu rõ về các loại thuốc và phương pháp điều trị mụn là rất quan trọng. Nhóm thuốc retinoid, đặc biệt là isotretinoin và tretinoin, được sử dụng rộng rãi và hiệu quả trong điều trị mụn. Doctor Acnes sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về isotretinoin và tretinoin, từ cách sử dụng đến những lưu ý quan trọng để đạt hiệu quả và an toàn nhất trong điều trị mụn!

Isotretinoin là gì?

Isotretinoin là một dạng dẫn xuất của vitamin A, còn được gọi là retinoic 13-cis acid. Isotretinoin đường uống là liệu pháp duy nhất tác động đến tất cả các cơ chế bệnh sinh gây ra mụn trứng cá. Hiệu quả của isotretinoin đến từ việc hoạt chất này ảnh hưởng đến tiến trình chu kỳ tế bào, sự biệt hóa tế bào, sự sống còn của tế bào và quá trình chết theo chương trình tế bào. Hoạt chất này làm giảm đáng kể sản xuất bã nhờn, ảnh hưởng đến quá trình sừng hóa nang lông, giảm số lượng C. acnes trên bề mặt và trong ống tuyến bã nhờn, và có đặc tính chống viêm.

Cơ chế hoạt động

Giảm sự tiết bã nhờn: việc sử dụng isotretinoin trong điều trị tăng sản xuất tuyến bã nhờn được chứng minh bởi hiệu quả của nó trong việc giảm kích thước tuyến bã nhờn, ngoài ra còn làm giảm sự tăng sinh của tế bào bã nhờn, ức chế sản xuất bã nhờn và ức chế sự biệt hóa của tế bào bã nhờn trong cơ thể.
Ổn định quá trình sừng hóa nang lông: isotretinoin gây giảm đáng kể quá trình hình thành nhân mụn bằng cách giảm sự sừng hóa quá mức (hyperkeratinization).
Kháng khuẩn: isotretinoin đường uống không có tác dụng kháng khuẩn trực tiếp, nhưng bằng cách thay đổi điều kiện môi trường sống của vi khuẩn khiến cho việc định cư của vi khuẩn C. acnes trở nên ít thuận lợi hơn.
Kháng viêm: isotretinoin có thể tăng cường các cơ chế bảo vệ và thay đổi hóa hướng động của bạch cầu đơn nhân, điều này phần nào giải thích các tác dụng kháng viêm của thuốc. Việc giảm đáng kể số lượng C. acnes cũng góp phần giảm viêm do mụn trứng cá.

Xem thêm:

Isotretinoin là gì? Có nên trị mụn bằng isotretinoin

Công dụng của isotretinoin

Isotretinoin là một loại thuốc kê đơn đường uống ảnh hưởng đến các tuyến bã nhờn và được sử dụng để điều trị mụn trứng cá nặng. Thuốc đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt vào năm 1982 để điều trị mụn trứng cá nặng, dai dẳng, có hạch không đáp ứng với liệu pháp thông thường, bao gồm cả kháng sinh toàn thân.

Ngoài ra, isotretinoin còn được sử dụng cho mụn trứng cá mức độ trung bình, u lympho tế bào T ở da, u nguyên bào thần kinh và phòng ngừa ung thư biểu mô tế bào vảy ở bệnh nhân có nguy cơ cao. Các Bác sĩ cũng đã sử dụng isotretinoin trong điều trị bệnh rosacea, viêm nang lông và bệnh viêm da mủ hoại thư.

Xem thêm:

Tác dụng phụ của isotretinoin và các biện pháp ngăn ngừa

Tretinoin là gì?

Tretinoin là acid retinoic hay vitamin A acid, một dẫn xuất khác của vitamin A, là hoạt chất retinoid thế hệ thứ nhất. Tretinoin đã được chứng minh hiệu quả trong điều trị mụn và da lão hóa do ánh nắng mặt trời. Tretinoin hoạt động bằng cách thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào da, giúp làm sạch lỗ chân lông và ngăn ngừa sự hình thành của mụn mới. Tretinoin thường được điều chế dạng bôi ngoài da, với các nồng độ 0.025%, 0.05% và 0.1%.

Cơ chế hoạt động

Tretinoin tăng cường quá trình tái tạo tế bào da, giúp loại bỏ các tế bào chết và giảm tình trạng tắc nghẽn lỗ chân lông, ức chế hình thành vi nhân mụn, giảm viêm. Đồng thời, nó cũng kích thích sản xuất collagen, giúp da trở nên mịn màng và săn chắc hơn.

Công dụng của tretinoin

Tretinoin được sử dụng để điều trị mụn trứng cá từ nhẹ đến trung bình, cũng như các vấn đề về lão hóa da như nếp nhăn và tăng sắc tố da. Nó thường được kê đơn cho những người có da dầu hoặc da hỗn hợp, và có thể sử dụng lâu dài để duy trì làn da khỏe mạnh.

tretinoin là gì — Tretinoin được sử dụng để điều trị mụn trứng cá từ nhẹ đến trung bình

Xem thêm:

Những nguy cơ tiềm ẩn khi lạm dụng isotretinoin trị mụn

* Khách hàng cần đăng ký nhận voucher trước khi thăm khám. Voucher chỉ áp dụng cho khách hàng thăm khám lần đầu tiên tại Phòng khám Da liễu Doctor Acnes.

Phân biệt isotretinoin và tretinoin

Mặc dù cả hai đều là dẫn xuất của vitamin A, isotretinoin và tretinoin có một số khác biệt quan trọng.

Cơ chế hoạt động

Isotretinoin: làm giảm sản xuất dầu và kích thước của tuyến bã nhờn, hạn chế sự phát triển của vi khuẩn C. acnes, giảm viêm và giảm sự sừng hóa quá mức của da.
Tretinoin: hiệu quả của tretinoin trong điều trị mụn chủ yếu do khả năng thay đổi quá trình sừng hóa của các tế bào biểu mô. Tretinoin thúc đẩy sự tách rời và bong tróc của các tế bào sừng, tăng hoạt động phân bào và đẩy nhanh sự thay đổi của tế bào da. Quá trình này giúp đẩy các thành phần mụn đầu đen ra ngoài, giảm thiểu sự hình thành của mụn trứng cá.

Ứng dụng

Isotretinoin: dành cho mụn nặng, mụn bọc, mụn nang kháng trị.
Tretinoin: thích hợp cho mụn trung bình và các vấn đề về lão hóa da.

Dạng bào chế

Isotretinoin: có hai đường sử dụng chính là uống và bôi ngoài da. Dạng uống phổ biến nhất với các hàm lượng viên nén 5mg, 10mg và 20mg. Dạng bôi ngoài da bao gồm cream (0.025%, 0.05%, 0.1%) và gel (0.01%, 0.025%, 0.0375%, 0.075%).
Tretinoin: được dùng chủ yếu dưới dạng bôi ngoài da bao gồm kem (0.025%, 0.05%, 0.1%), gel (0.01%, 0.025%, 0.04%, 0.05%) và dung dịch (0.05%).

Tác dụng phụ

Isotretinoin: có thể gây khô da, khô môi, đau khớp, và tác dụng phụ nghiêm trọng khác như tăng mỡ máu, tăng men gan và nguy cơ gây dị tật bẩm sinh.
Tretinoin: gây kích ứng da, đỏ, bong tróc da và tăng nhạy cảm với ánh sáng mặt trời. Tretinoin là một chất chống chỉ định cho phụ nữ mang thai.

Nên lựa chọn isotretinoin hay tretinoin trong điều trị mụn?

Việc lựa chọn giữa isotretinoin và tretinoin phụ thuộc vào lựa chọn của Bác sĩ Da liễu trong quá trình điều trị. Một số yếu tố thường được cân nhắc như:

Mụn nặng, mụn bọc, mụn nang: isotretinoin là lựa chọn hàng đầu, thường được kê đơn bởi Bác sĩ Da liễu. Đây là lựa chọn tốt nhất cho các trường hợp mụn nghiêm trọng mà các phương pháp điều trị khác không hiệu quả. Lưu ý, isotretinoin là thuốc kê đơn và chỉ được dùng khi được kê đơn và hướng dẫn của Bác sĩ, người bệnh không tự mua để uống.
Mụn trung bình, mụn nhẹ: tretinoin thường được sử dụng do tác dụng nhẹ hơn và ít tác dụng phụ nghiêm trọng. Tretinoin cũng phù hợp cho những người muốn điều trị mụn và cải thiện tình trạng lão hóa da.

ca lâm sàng điều trị dùng retacnyl — Ca lâm sàng điều trị mụn thành công tại Doctor Acnes

Cách sử dụng isotretinoin và tretinoin hiệu quả

Hướng dẫn dùng isotretinoin

Isotretinoin thuộc nhóm thuốc kê đơn nên bắt buộc dùng dưới sự chỉ định và giám sát trực tiếp từ Bác sĩ Da liễu để đảm bảo đúng liều lượng theo từng tình trạng da.
Đường uống thường áp dụng liều 0.5 đến 1 mg/kg mỗi ngày và Bác sĩ sẽ linh hoạt điều chỉnh tùy thuộc vào mức độ đáp ứng của cơ thể.
Đường bôi gồm các nồng độ cream 0.1%, 0.05%, 0.025% hoặc gel 0.025%, 0.01%, 0.0375%, 0.075%, trong đó dạng gel được ghi nhận ít gây kích ứng hơn dạng cream.
Mỗi ngày thoa một lớp mỏng lên vùng da điều trị vào buổi tối trước khi đi ngủ, tránh bôi quá nhiều dạng gel vì dễ gây bong tróc da.
Sau khi bôi có thể xuất hiện cảm giác châm chích, ấm nóng hoặc rát nhẹ, đồng thời mụn có thể đẩy nặng hơn trong những tuần đầu nhưng đây là phản ứng bình thường và không nên tự ý ngưng điều trị.
Quá trình sử dụng cần làm xét nghiệm máu định kỳ để kiểm tra chỉ số mỡ máu và chức năng gan nhằm kiểm soát tác dụng phụ kịp thời.

thăm khám bác sĩ trước khi điều trị mụn — Thăm khám Bác sĩ Da liễu trước khi điều trị mụn

Hướng dẫn dùng tretinoin

Thoa một lớp mỏng lên vùng da mụn vào mỗi tối sau khi vệ sinh sạch sắm, tránh bôi vào các vết thương hở hay vùng da nhạy cảm.
Nên bắt đầu từ nồng độ thấp 0.025% rồi tăng dần để da kịp thích nghi, giúp giảm thiểu kích ứng.
Bắt buộc thoa kem chống nắng đều đặn mỗi ngày vì tretinoin khiến da nhạy cảm hơn trước ánh nắng mặt trời.

Lưu ý khi sử dụng isotretinoin và tretinoin để điều trị mụn

Chống chỉ định tuyệt đối cho phụ nữ mang thai và cho con bú do nguy cơ gây dị tật bẩm sinh rất cao từ isotretinoin và khả năng gây hại thai nhi của tretinoin.
Bệnh nhân dùng isotretinoin bắt buộc phải áp dụng biện pháp tránh thai hiệu quả từ 1 tháng trước khi điều trị, trong suốt liệu trình và kéo dài ít nhất 1 tháng sau khi ngừng thuốc để đảm bảo sạch hoạt chất trong máu.
Tránh dùng chung với các sản phẩm làm khô da hoặc có nguy cơ gây kích ứng cao như sữa rửa mặt chứa cồn, benzoyl peroxide hay salicylic acid.
Nên ưu tiên kết hợp các sản phẩm làm sạch nhẹ dịu và kem dưỡng ẩm phục hồi để giảm bớt tình trạng khô rát, bong tróc.
Bắt buộc phải có sự thăm khám và kê đơn trực tiếp từ Bác sĩ Da liễu, tuyệt đối không tự ý mua dùng vì việc sử dụng sai cách sẽ gây kích ứng nặng và dẫn đến nhiều biến chứng nguy hại.

Isotretinoin và tretinoin là hai hoạt chất thường được sử dụng trong điều trị mụn. Đây là các sản phẩm thuốc và cần được kê đơn bởi Bác sĩ Da liễu thông qua thăm khám trực tiếp. Khi sử dụng isotretinoin hay tretinoin để điều trị mụn, cần thận trọng vấn đề mang thai/cho con bú, cân nhắc các phản ứng phụ có thể xảy ra, đồng thời ghi nhớ chăm sóc da theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về việc sử dụng isotretinoin hay tretinoin để trị mụn, hãy liên hệ Doctor Acnes để được tư vấn bởi Bác sĩ Da liễu!

Tài liệu tham khảo